EKED Kilitleme Etiketleme Ekipmanları
EKED (Etiketle, Kilitle, Emniyete Al, Dene), bakım, onarım ve temizlik sırasında enerji kaynaklarını kesip kilitleyerek makinelerin beklenmedik bir şekilde başlatılmasını önleyen bir güvenlik prosedürüdür. Dünyada LOTO (Lockout Tagout) adıyla bilinir; Türkçe kaynaklarda etiketleme kilitleme olarak da geçer. Kisiselkoruyucu.com'da PEPREQ ve Beian Lock markalarına ait 100'den fazla EKED kilitleme etiketleme ürünü bulunur.
Bu kategoride EKED kilidi, elektrik kilitleri, vana kilitleri, kilit çoklayıcılar, kablolu kilitler, kilitleme istasyonları ve güvenlik etiketleri yer alır. Aşağıda sistemin nasıl çalıştığını, hangi adımlarla uygulandığını ve işletmenize uygun ekipmanı nasıl seçeceğinizi bulabilirsiniz.
EKED Nedir?
EKED, bir makine veya tesisata müdahale edilmeden önce tüm enerji kaynaklarının kesilmesini, kesme noktalarının kişiye özel kilitle kilitlenmesini, uyarı etiketiyle işaretlenmesini ve enerjinin gerçekten kesildiğinin denenerek doğrulanmasını kapsayan güvenlik prosedürüdür. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın “Bakım ve Onarım Çalışmalarında Risk Yönetimi” el kitabında bu uygulama “kilitleme-etiketleme (EKED/LOTO)” adıyla yer alır.
Sistemin özü basittir: Makinede çalışan kişi, enerjiyi kestiği noktaya kendi kilidini takar ve anahtarı yanında taşır. Kilit yerinde durduğu sürece kimse makineye enerji veremez.
Teknik dilde bu işleme enerji izolasyonu denir. Enerjinin kesildiği şalter, sigorta ve vanalar izolasyon noktaları olarak adlandırılır; tehlikeli enerjinin izolasyonu ancak bu noktaların tamamı kilitlendiğinde tamamlanır.
EKED Açılımı Nedir?
EKED açılımı “Etiketle, Kilitle, Emniyete Al, Dene” şeklindedir. EKED ifadesinin açılımı, sistemin dört temel işini özetler:
|
Harf
|
Açılımı
|
Yapılan iş
|
|
E
|
Etiketle
|
Kilitlenen her noktaya, kimin ve neden kilitlediğini gösteren uyarı etiketi asılır.
|
|
K
|
Kilitle
|
Enerji kesme noktası kişiye özel kilitle kapalı konumda sabitlenir.
|
|
E
|
Emniyete al
|
Enerji kaynakları kesilir; sistemde kalan basınç, yük ve gerilim boşaltılır.
|
|
D
|
Dene
|
Çalıştırma düğmesine basılarak enerjinin gerçekten kesildiği doğrulanır.
|
Kısaltmadaki harf sırası uygulama sırası değildir. Sahada önce enerji kesilip emniyete alınır, ardından kilit ve etiket takılır, en son deneme yapılır.
EKED Ne Demek?
EKED, en kısa tanımıyla “tehlikeli enerjinin kontrolü” demektir. Amaç, makinedeki enerjiyi iş bitene kadar kontrol altına almak ve öyle tutmaktır. EKED anlamı itibarıyla yalnızca kilit takmak değildir; enerjinin kesilmesinden yeniden verilmesine kadar bütün süreci kapsar. “EKED anlamı nedir?” diye soran bir çalışan için pratik karşılığı şudur: Kendi kilidini takmadan ve makineyi denemeden işe başlama.
EKED LOTO Nedir?
EKED LOTO, aynı sistemin Türkçe ve İngilizce adlarının birlikte kullanılmasıdır. EKED LOTO açılımı şöyledir: LOTO, İngilizce “Lockout Tagout” (kilitle, etiketle) ifadesinin kısaltmasıdır; EKED ise Türkiye'de kullanılan karşılığıdır. Deneme adımını vurgulamak için LOTOTO (Lockout, Tagout, Tryout) kısaltması da kullanılır.
EKED LOTO ne demek sorusunun cevabı bu nedenle tektir: İki terim de kilit ve etiket yardımıyla tehlikeli enerjinin kontrol altına alınmasını anlatır.
EKED Amacı Nedir?
EKED amacı, enerjisi kesilmiş bir makinenin başka biri tarafından veya kendiliğinden yeniden çalışmasını fiziksel olarak imkânsız hâle getirmektir. Bakım sırasında tehlikeli enerjinin açığa çıkması, işyerlerindeki en yaygın tehlikelerden biridir. Etkili bir EKED, iş kazası riskini üç yolla azaltır:
-
Beklenmedik çalıştırmayı önler: Durumu bilmeyen biri şalteri kaldıramaz, vanayı açamaz.
-
Depolanmış enerjiyi kontrol altına alır: Hatta kalan basınç, gerili yay veya askıdaki yük işe başlamadan boşaltılır.
-
İletişim hatasını ortadan kaldırır: Etiket, makinede kimin çalıştığını herkese gösterir.
Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı'nın (EU-OSHA) aktardığı Eurostat verileri, bakım işlerinde çok sayıda ölümlü iş kazası yaşandığını gösterir: Avrupa'daki ölümlü iş kazalarının yaklaşık %10–15'i bakım çalışmalarıyla bağlantılıdır. Bu kazaların tipik senaryosu aynıdır: Bakım sürerken biri makineyi çalıştırır veya depolanmış enerji aniden boşalır.
ABD İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (OSHA), kilitleme-etiketleme kurallarına uyulmasının ABD'de her yıl yaklaşık 120 ölümü ve 50.000 yaralanmayı önlediğini tahmin eder.
EKED Sistemi Nedir?
EKED sistemi; yazılı prosedür, eğitimli personel ve kilitleme ekipmanından oluşan üç ayaklı bir yapıdır. Sistem çoğu zaman yalnızca kilitlerle özdeşleştirilir; oysa kilit, sistemin sadece görünen parçasıdır.
-
Prosedür ve talimat: Hangi makinede hangi enerjinin nereden kesileceğini tanımlar.
-
Yetkili personel: Kilitlemeyi yalnızca eğitim almış ve yetkilendirilmiş çalışanlar yapar.
-
Ekipman: Kilit, etiket ve kesme noktasına uygun kilitleme aparatından oluşur.
ABD'deki OSHA standardı benzer bir yapıyı enerji kontrol programı adıyla tanımlar; bu program prosedürlerden, çalışan eğitiminden ve periyodik denetimlerden oluşur.
EKED kilit sistemi “bir kişi, bir kilit, bir anahtar” ilkesine dayanır. Her çalışan kendi kilidini takar, anahtarı yanında taşır ve kilidi yalnızca kendisi açar. İyi kurulmuş bir kilitleme sistemi, kimin hangi makinede çalıştığını tek bakışta gösterir. Büyük tesislerde EKED sistemleri bölüm, ekip veya yüklenici bazında renklerle kodlanır.
Elektrik, mekanik ve proses hatları farklı aparatlar gerektirir. Bu nedenle EKED kilitleme sistemleri; sigorta kilitleri, vana kilitleri ve grup kilitleme kutuları gibi parçaların aynı prosedür altında birlikte kullanılmasıyla kurulur.
EKED Sisteminde Hangi Enerji Türlerinde Kilitleme Yapılır?
“LOTO / EKED sisteminde hangi enerji türlerinde kilitleme yapılması gerekir?” sorusunun cevabı altı enerji türüdür: elektrik, mekanik, hidrolik, pnömatik, kimyasal ve termal. Bunlara ek olarak sistemde depolanmış enerji de boşaltılır veya bloke edilir.
|
Enerji türü
|
Nerede bulunur?
|
Nasıl emniyete alınır?
|
|
Elektrik
|
Panolar, şalterler, motorlar, fanlar
|
Sigorta, devre kesici veya şalter kapalı (OFF) konumda kilitlenir; fişler fiş kilidine alınır.
|
|
Mekanik
|
Dişliler, bıçaklar, pervaneler, presler, konveyörler
|
Hareket durdurulur; parçalar pim, takoz veya kablolu kilitle sabitlenir.
|
|
Hidrolik
|
Presler, platformlar
|
Pompa durdurulur, hat vanası kilitlenir, basınç boşaltılır.
|
|
Pnömatik
|
Pistonlar, valfler, basınçlı hava hatları
|
Hava hattı vanası kilitlenir, hattaki hava tahliye edilir.
|
|
Kimyasal
|
Tanklar, pompalar, borular, valfler
|
Vanalar kapalı konumda kilitlenir; gerekirse hat boşaltılır ve körlenir.
|
|
Termal
|
Buhar kazanları, fırınlar, sıcak akışkan hatları
|
Buhar veya sıcak akışkan vanası kilitlenir, ekipmanın soğuması beklenir.
|
|
Depolanmış enerji
|
Yaylar, askıdaki yükler, kondansatörler, basınçlı kaplar
|
Boşaltılır, deşarj edilir veya mekanik olarak bloke edilir.
|
Bir makinede çoğu zaman birden fazla enerji türü bulunur. Örneğin hidrolik bir pres elektrik, hidrolik basınç ve yerçekimi kaynaklı enerjiyi birlikte taşır; her biri ayrı ayrı emniyete alınır.
EKED Nerelerde Kullanılır?
EKED, enerjiyle çalışan bir ekipmana elle müdahale edilen her işte kullanılır. Bakım veya servis için makinenin koruyucusu açılıyor ya da tehlike bölgesine giriliyorsa kilitleme yapılır. Başlıca EKED uygulamaları şunlardır:
-
Planlı bakım, arıza tespiti ve onarım
-
Parça değişimi, montaj ve demontaj
-
Makine içi temizlik ve yağlama
-
Elektrik panosu, kesici ve trafo çalışmaları
-
Buhar, sıcak su, basınçlı hava ve gaz hatlarında bakım
-
Tank, kazan ve kuyu gibi kapalı alanlara giriş
-
Kimyasal ve yakıt hatlarında onarım veya temizlik
Otomotiv, metal, gıda, kimya, enerji, madencilik, çimento ve tekstil gibi makine yoğun sektörlerde sistem günlük bakım rutininin parçasıdır. EKED kullanımı büyük fabrikalarla sınırlı değildir; tek bir kompresörü veya elektrik panosu olan küçük bir atölyede de aynı kural geçerlidir.
EKED Ekipmanları
EKED ekipmanları; kilitler, kilitleme aparatları, çoklayıcılar, etiketler ve istasyonlardan oluşur. EKED malzemeleri enerji kesme noktasının tipine göre seçilir: Sigorta için sigorta kilidi, vana için vana kilidi kullanılır. Bu ekipmanlar tek başına değil, birbirini tamamlayacak şekilde kullanılır. Seçilen ekipmanların kesme noktasına tam oturması gerekir; gevşek duran bir aparat kilitli olsa bile yerinden çıkarılabilir. Kategorideki EKED ürünleri sekiz grupta toplanır:
|
Ekipman grubu
|
Ne işe yarar?
|
Tipik kullanım
|
|
Güvenlik kilitleri
|
Kesme noktasını kişiye özel anahtarla kilitler.
|
Her uygulamanın temel parçası
|
|
Elektrik kilitleri
|
Sigorta, devre kesici, şalter, fiş ve butonları kapalı konumda tutar.
|
Pano ve makine elektrik beslemeleri
|
|
Vana kilitleri
|
Küresel, şiber ve kelebek vanaların kolunu veya volanını sabitler.
|
Su, buhar, gaz ve kimyasal hatlar
|
|
Gaz silindir vana kilitleri
|
Basınçlı hava kaynağını izole eder; pnömatik bağlantının yeniden kurulmasını önler.
|
Basınçlı hava hatları, pnömatik ekipman
|
|
Kilit çoklayıcılar
|
Tek kesme noktasına birden fazla kilit takılmasını sağlar.
|
Birden fazla kişinin çalıştığı işler
|
|
Kablolu kilitler
|
Birden çok noktayı veya standart aparatın uymadığı ekipmanı tek kabloyla kilitler.
|
Büyük vanalar, yan yana şalterler
|
|
Kilitleme istasyonları
|
Kilit, etiket ve aparatları düzenli saklar; grup kilitlemeyi yönetir.
|
Bakım atölyesi, makine başı
|
|
Güvenlik etiketleri
|
Kimin ve neden kilitlediğini gösterir.
|
Her kilitle birlikte
|
Bu ürün grupları sektörde EKED LOTO ekipmanları adıyla da anılır.
EKED Kilidi Nedir?
EKED kilidi, yalnızca enerji kesme noktalarını kilitlemek için kullanılan, kişiye özel anahtarlı güvenlik kilididir. Sahada EKED asma kilit veya LOTO kilidi olarak da bilinir. Sıradan asma kilitten üç noktada ayrılır:
-
Standart modellerde her kilidin anahtarı farklıdır; çoğu modelde anahtar yalnızca kilit kapalıyken çıkarılabilir.
-
Gövde hafif ve renklidir; üzerine çalışanın adı yazılabilir.
-
Yalnızca kilitleme-etiketleme için kullanılır; dolap, kapı veya alet çantası kilitlemek için kullanılmaz.
Kategoride öne çıkan EKED kilit modelleri şunlardır:
|
Model
|
Kelepçe
|
Kelepçe çapı
|
Kelepçe yüksekliği
|
Öne çıkan özellik
|
|
PEPREQ PEP01
|
Krom kaplı çelik
|
6,2 mm
|
38 mm
|
−30 °C ile +120 °C arasında kullanım
|
|
PEPREQ PEP02
|
Plastik (yalıtımlı)
|
6 mm
|
38 mm
|
PA66 gövde, 64 g ağırlık
|
|
Beian Lock 201
|
Çinko kaplı çelik
|
6 mm
|
38 mm
|
8 renk, KD/KA/MK anahtar sistemleriyle uyum
|
Büyük şalter kolları ve çoklayıcılar için 76 mm kelepçe yüksekliğine sahip PEPREQ PEP21, küçük delikli sigorta kilitleri için 4 mm kelepçeli PEPREQ PEP711 tercih edilir.
Elektrik Kilitleri
Elektrik kilitleri; sigorta, devre kesici, şalter, fiş ve butonların yeniden açılmasını engelleyen aparatlardır. Aparat kesme elemanına takılır, üzerine EKED kilidi vurulur.
-
Sigorta kilitleri: Minyatür devre kesicilerin mandalını kapalı (OFF) konumda tutar. PEPREQ ED01 alet gerektirmeden takılır; PEPREQ ED05-1 tornavidayla sabitlenir.
-
Fiş kilitleri: Fişi kapalı bir hazneye alarak prize takılmasını önler (ör. Beian Lock BAN-D45).
-
Buton kilitleme kutuları: Kumanda butonlarına erişimi kapatır (ör. 22 mm butonlar için Beian Lock BAN-D51).
Vana Kilitleri
Vana kilitleri, vananın kolunu veya volanını kapalı konumda sabitleyerek akışkanın hatta girmesini engeller. Vana tipine ve çapına göre seçilir:
-
Küresel vana kilidi: Kollu vanalarda kullanılır. PEPREQ VF01 DN8–DN50 aralığına uyar; daha büyük çaplar için DN50–DN200 modelleri vardır.
-
Şiber vana kilidi: Volanı tamamen içine alarak çevrilmesini önler (ör. PEPREQ VF11).
-
Kelebek vana kilidi: Kelebek vananın kolunu sabitler (ör. PEPREQ VF20).
-
Flanş kilidi: Flanş bağlantısının sökülmesini engeller.
Kilit Çoklayıcılar
Kilit çoklayıcı, tek bir enerji kesme noktasına birden fazla kişinin kendi kilidini takabilmesini sağlayan çok delikli aparattır. Son kilit çıkarılmadan çoklayıcı açılmaz; böylece ekipteki herkes işini bitirmeden enerji verilemez.
Çelik kancalı modeller (ör. 25 mm kanca açıklıklı PEPREQ CK01) genel mekanik işlerde, yalıtkan plastik modeller (ör. altı kilit alan PEPREQ CK43) elektrik panolarında tercih edilir. Kıvılcım riskinin istenmediği ortamlar için alüminyum çoklayıcılar da bulunur.
Kablolu Kilitler
Kablolu kilitler, ayarlanabilir bir kabloyla birden fazla kesme noktasını veya standart aparatların uymadığı büyük vanaları kilitler. Kablo kilitlenecek noktalardan geçirilir, gerdirilir ve gövdeye EKED kilidi takılır. Kategoride 1,8 m kablolu PEPREQ EDL11-4 ve 2 m kablolu PEPREQ EDL21 gibi yalıtımlı çelik kablolu modeller yer alır.
Kilitleme İstasyonları
Kilitleme istasyonları; kilit, etiket ve aparatların tek noktada, eksiksiz ve görünür biçimde saklanmasını sağlar. İstasyon, kilitleme etiketleme ekipmanlarını makinenin yanında hazır tutarak kilit aramakla geçen süreyi ortadan kaldırır. Bu grupta grup kilitleme kutuları ve taşıma çözümleri de bulunur:
Güvenlik Etiketleri
Güvenlik etiketleri, kilidin kime ait olduğunu ve kilitlemenin nedenini gösterir. Etiket tek başına fiziksel engel oluşturmaz; bu yüzden kilitle birlikte kullanılır. Etiketteki ad ve iletişim bilgisi, acil bir durumda veya olası bir kazada kilidin sahibine hızla ulaşılmasını sağlar. Kategoride Türkçe kilitleme etiketi ve İngilizce kilitleme etiketi seçenekleri vardır.
EKED Prosedürü Nedir?
EKED prosedürü, bir ekipmanın enerjisinin hangi sırayla kesileceğini, kilitleneceğini, doğrulanacağını ve yeniden verileceğini tanımlayan yazılı kurallar bütünüdür. Sahada altı adımda uygulanır.
EKED Nasıl Yapılır? EKED Adımları
EKED uygulama adımları altıdır ve aşağıdaki sırayla izlenir. Bu EKED LOTO adımları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın bakım ve onarım el kitabındaki sırayla uyumludur:
-
Hazırlık ve bilgilendirme: Çalışılacak ekipman, enerji türleri ve kesme noktaları belirlenir; etkilenecek çalışanlara haber verilir.
-
Ekipmanı durdurma: Makine normal kapatma prosedürüyle durdurulur; hareketin tamamen bittiğinden emin olunur.
-
Enerjiyi kesme ve emniyete alma: Şalter, sigorta ve vanalar kapatılır; hatta kalan basınç, sıcaklık ve yük boşaltılır.
-
Kilitleme ve etiketleme: Her kesme noktasına uygun aparat ve kişiye özel kilit takılır, etiket asılır.
-
Deneme: Çalıştırma düğmesine basılarak makinenin çalışmadığı görülür; elektrik işlerinde gerilim olmadığı ölçülür. Kontrolün ardından kumanda yeniden kapalı konuma getirilir.
-
Kilidin kaldırılması ve enerjinin verilmesi: İş bitince aletler toplanır, koruyucular yerine takılır, çalışanlar uzaklaşır. Herkes kendi kilit ve etiketini çıkarır, enerji kontrollü biçimde verilir.
EKED adımları kısaltılamaz. En sık atlanan adım denemedir; oysa kilidin doğru noktaya takıldığını gösteren tek kanıt odur.
EKED Talimatı Nasıl Hazırlanır?
EKED talimatı, genel prosedürün tek bir makineye uyarlanmış ve makine başına asılan kısa hâlidir. İyi bir talimatta şunlar bulunur:
-
Makinenin adı ve yeri
-
Enerji kaynakları ve büyüklükleri (ör. 400 V, 6 bar)
-
Her kesme noktasının yeri ve fotoğrafı
-
Kullanılacak kilit ve aparat
-
Depolanmış enerjiyi boşaltma yöntemi
-
Deneme yöntemi
-
Kilitleme yapmaya yetkili kişiler
Bu belge sahada LOTO EKED prosedürü veya makineye özel prosedür adıyla da anılır.
Birden Fazla Kişi Çalışıyorsa: Grup Kilitleme
EKED uygulaması birden fazla kişiyle yapılıyorsa her çalışan kendi kilidini takar. Az sayıda kişi için çoklayıcı yeterlidir. Kalabalık ekiplerde kesme noktalarını sorumlu kişi kilitler, anahtarları grup kilitleme kutusuna koyar ve her çalışan kutuya kendi kilidini takar.
Vardiya Değişimleri ve EKED Denetimleri
Vardiya değişimleri ve EKED denetimleri prosedür içinde ayrı başlıklarla tanımlanır; ikisi de kilitlemenin kesintisiz ve doğru biçimde sürmesini güvenceye alır. Vardiya değişiminde gelen ekip kendi kilidini takmadan giden ekip kilidini çıkarmaz; böylece makine hiçbir an kilitsiz kalmaz.
Denetimler, prosedürün sahada yazıldığı gibi uygulandığından emin olmak için yapılır. OSHA standardı her enerji kontrol prosedürünün en az yılda bir kez, o prosedürü kullanmayan yetkili bir çalışan tarafından denetlenmesini ister; bu aralık iyi bir başlangıç ölçütüdür. Denetim için iş kazası olması beklenmez; kontroller planlı aralıklarla yapılır ve şu noktalara bakılır:
-
Kilit ve etiketler doğru kesme noktalarına takılmış mı?
-
Deneme adımı yapılıyor mu?
-
Makine talimatları güncel mi?
-
Çalışanlar kendi sorumluluklarını biliyor mu?
Yüklenicilerin EKED Prosedürleri
Yüklenicilerin EKED prosedürleri, işe başlamadan önce işletmenin kendi prosedürüyle karşılaştırılır. İki taraf hangi kuralın geçerli olacağını yazılı olarak belirler ve çalışanlarını bilgilendirir. Yüklenici personeli de kendi kişisel kilidini takar; işletmenin kilidi onun kilidinin yerine geçmez.
6331 sayılı Kanun'un 23. maddesi, aynı çalışma alanını paylaşan işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinde iş birliği yapmasını ve birbirini riskler konusunda bilgilendirmesini ister.
Güvenli EKED İçin Kaçınılması Gereken Hatalar
Güvenli EKED, adımların her seferinde eksiksiz uygulanmasına bağlıdır. Sahada en sık görülen hatalar şunlardır:
-
Yalnızca etiket asıp kilit takmamak
-
Ana enerjiyi kesmek yerine acil stop butonuna güvenmek
-
Depolanmış enerjiyi boşaltmamak
-
Deneme adımını atlamak
-
Başkasının kilidini kullanmak veya anahtarı ortak yerde bırakmak
-
Kilitleme kilitlerini başka amaçlarla kullanmak
EKED Risk Analizi ve Uygulama Planı
EKED risk analizi, hangi makinede hangi enerjinin kimi nasıl yaralayabileceğini ortaya koyan çalışmadır ve sistemin kurulumunda ilk adımdır. İşletmeye özel bir EKED uygulama planı şu sırayla hazırlanır:
-
Makine ve ekipman envanteri çıkarılır.
-
Her ekipmanın enerji kaynakları ve kesme noktaları belirlenir.
-
Bakım, temizlik ve arıza müdahalelerinde kimlerin etkilendiği saptanır.
-
Kilitlenemeyen kesme noktaları tespit edilir ve kilitlenebilir hâle getirilir.
-
Gerekli kilit, aparat ve etiket sayısı hesaplanır.
-
Makineye özel talimatlar yazılır ve personel eğitilir.
-
Uygulama düzenli aralıklarla denetlenir, eksikler giderilir.
6331 sayılı Kanun'un 10. maddesi işverene risk değerlendirmesi yapma yükümlülüğü getirir. Bakım ve onarım işleri bu değerlendirmenin kapsamında olduğundan kilitleme-etiketleme planı, işyerinin risk değerlendirmesi raporuyla birlikte ele alınır. İş güvenliği uzmanları bu çalışmada bakım ekibiyle birlikte çalışır; EKED programını makineyi en iyi tanıyan kişilerle kurmak, kesme noktalarının eksiksiz belirlenmesini sağlar.
EKED Eğitiminde Neler Anlatılır?
Eğitimin hedefi, yetkili çalışanın kilitlemeyi tek başına ve hatasız yapabilmesidir. Temel konular şunlardır:
-
Tehlikeli enerji noktaları: Makinedeki enerji türleri ve her birinin yol açabileceği yaralanmalar
-
Enerji noktası belirleme: Şema ve saha turuyla kesme noktalarını bulma
-
EKED ekipmanlarını tanıma: Hangi kesme noktasına hangi kilit ve aparatın takılacağı
-
Görsel uygulama talimatları: Fotoğraflı makine talimatlarını okuma ve adım adım uygulama
-
Özel durumlar: Deneme, kilit kaldırma, grup kilitleme ve vardiya devri kuralları
Eğitim tek seferlik değildir. Yetkili çalışanların düzenli aralıklarla yenileme eğitimleri alması sağlanmalıdır; makine, prosedür veya görev değiştiğinde ve denetimde eksik görüldüğünde eğitim beklenmeden tekrarlanır.
EKED Mevzuatı ve Yönetmeliği
Türkiye'de “EKED yönetmeliği” adıyla yayımlanmış ayrı bir düzenleme bulunmaz. EKED mevzuatı, iş ekipmanlarının bakımı ve enerji kaynaklarından ayrılmasıyla ilgili genel hükümlere dayanır:
|
Düzenleme
|
Kilitleme-etiketleme ile ilgisi
|
|
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
|
İşverene çalışanların güvenliğini sağlama, risk değerlendirmesi yapma ve eğitim verme yükümlülüğü getirir.
|
|
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (25.04.2013 tarihli ve 28628 sayılı Resmî Gazete)
|
Ek-I madde 2.13: Bakım işleri ancak ekipman kapalıyken yapılır. Madde 2.14: Enerji kaynaklarını kesen araçlar kolayca görülebilir ve tanınabilir olur; yeniden enerji verilmesi çalışanlar için tehlike yaratmaz.
|
|
Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT)
|
Ek-I madde 1.6.3: Makineler, tüm enerji kaynaklarından ayrılmalarını sağlayan ve gerektiğinde kilitlenebilen ayırıcılarla donatılır. Yönetmeliğin yürürlüğü 20 Ocak 2027'de sona erer.
|
|
Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB) (16.10.2026 tarihli ve 33402 sayılı Resmî Gazete)
|
20 Ocak 2027'de 2006/42/AT sayılı yönetmeliğin yerini alır. Makinelerin temel sağlık ve güvenlik gerekliliklerini Ek-3'te düzenler.
|
|
TS EN ISO 14118
|
Makinelerin beklenmedik şekilde çalışmaya başlamasını önleyen tasarım önlemlerini tanımlar.
|
|
OSHA 29 CFR 1910.147
|
ABD'nin kilitleme-etiketleme standardıdır. Türkiye'de bağlayıcı değildir; uluslararası firmalarda referans alınır.
|
İş ekipmanları ve makine emniyeti yönetmelikleri, Avrupa Birliği direktifleri (2009/104/AT ve 2006/42/AT) esas alınarak hazırlanmıştır; bu nedenle Türkiye'deki kurallar AB ülkelerindeki uygulamayla aynı temele dayanır.
Bu çerçevede EKED iş güvenliği yönetiminin standart bir parçasıdır ve EKED İSG eğitimlerinde ayrı bir konu olarak anlatılır.
EKED Kilidi Nasıl Seçilir?
Doğru kilit, takılacağı kesme noktasına ve çalışılan enerji türüne göre seçilir. Karşılaştırılması gereken özellikler şunlardır:
-
Kelepçe malzemesi: Çelik kelepçe mekanik dayanım sağlar. Elektrik panolarında yalıtımlı (plastik) kelepçeli elektrikçi kilidi kullanılır.
-
Kelepçe çapı ve yüksekliği: 6 mm çap ve 38 mm yükseklik çoğu aparata uyar. Küçük delikli sigorta kilitleri ince kelepçe, çoklayıcılar ve büyük kollar uzun kelepçe gerektirir.
-
Gövde: Plastik gövde hafiftir, korozyona dayanır ve üzerine isim yazılabilir.
-
Renk: Bölüm, ekip veya yüklenici ayrımı için farklı renkler kullanılır.
-
Anahtar sistemi: Kilitlerin kimler tarafından açılabileceğini belirler.
|
Anahtar sistemi
|
Anlamı
|
Ne zaman tercih edilir?
|
|
KD (farklı anahtarlı)
|
Her kilidin anahtarı farklıdır.
|
Kişisel kilitler; standart seçenek
|
|
KA (aynı anahtarlı)
|
Bir gruptaki tüm kilitler aynı anahtarla açılır.
|
Tek kişinin birden fazla noktayı kilitlediği işler
|
|
MK (master anahtarlı)
|
Kilitler farklı anahtarlıdır; yetkilideki master anahtar hepsini açar.
|
Acil durumda yetkili müdahalesi gereken tesisler
|
|
KAMK
|
Aynı anahtarlı gruplar ve tüm grupları açan master anahtar birlikte kullanılır.
|
Bölümlere ayrılmış büyük tesisler
|
Anahtar seçenekleri modele göre değişir; siparişten önce ürün sayfasını kontrol edin. Adet hesabında, bakım yapan her kişi için en az bir kişisel kilit ve makinedeki her kesme noktası için bir aparat esas alınır.
EKED Kilidi Fiyatları
EKED kilidi fiyatları kelepçe tipine ve boyuna, gövde malzemesine, anahtar sistemine ve markaya göre değişir. Uzun ve ince kelepçeli modeller standart modellere göre daha yüksek fiyatlıdır. Sigorta kilidi ve etiket gibi küçük aparatlar en ekonomik kalemlerdir; grup kilitleme kutuları ve istasyonlar daha yüksek bütçe gerektirir.
EKED firmaları arasında karşılaştırma yaparken yalnızca birim fiyata bakmayın. Ürün çeşitliliği, stok sürekliliği ve sonradan aynı seriden kilit temin edilebilmesi, sistemin uzun vadeli maliyetini belirler. Kisiselkoruyucu.com, PEPREQ ve Beian Lock markalarının kilit, aparat, çoklayıcı ve istasyonlarını tek kategoride sunar.
Güncel fiyatlar her ürünün sayfasında KDV dahil olarak yer alır. Toplu alım ve proje bazlı teklifler için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
EKED nedir, İSG açısından neden önemlidir?
EKED, bakım ve onarım sırasında enerji kaynaklarının kesilip kilitlenmesini sağlayan güvenlik sistemidir. İSG açısından önemi, bakımcıyı beklenmedik çalıştırmaya ve depolanmış enerjinin boşalmasına karşı fiziksel olarak korumasıdır. Uyarı levhası veya sözlü haber verme bu korumayı sağlamaz.
EKED uygulaması nedir, kim uygular?
EKED uygulaması, prosedürdeki adımların sahada bir ekipman üzerinde fiilen yerine getirilmesidir. Kilitlemeyi, ekipman üzerinde çalışacak eğitimli ve yetkilendirilmiş kişi yapar. Operatörler ve çevredeki çalışanlar kilide dokunmaz; yalnızca kilitleme hakkında bilgilendirilir.
EKED zorunlu mu?
Mevzuatta EKED adı geçmese de yükümlülük açıktır: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, bakım işlerinin ekipman kapalıyken yapılmasını şart koşar. Bu şartı güvenilir biçimde sağlamanın yerleşik yolu kilitleme ve etiketlemedir; dolayısıyla uygulamada kilitleme etiketleme ekipmanlarının kullanılması zorunluluktur.
EKED kilidini kim açabilir?
Kilidi yalnızca takan kişi açar. Çalışan işyerinden ayrılmışsa kilit, ancak yazılı prosedürde tanımlanan yetkili tarafından ve kişinin ekipmanda olmadığı doğrulandıktan sonra kaldırılır.
Sadece etiket asmak yeterli mi?
Hayır. Etiket uyarır ama engellemez. Kesme noktası kilitlenebiliyorsa kilit ve etiket birlikte kullanılır.
Acil stop butonuna basmak kilitleme yerine geçer mi?
Hayır. Acil stop kumanda devresini keser; ana enerji ve depolanmış enerji sistemde kalabilir. Kilitleme-etiketlemede enerji ana kesme noktasından ayrılır ve bu nokta kilitlenir.
Kilitleme sırasında hangi kişisel koruyucular kullanılır?
Kilitleme-etiketleme kişisel koruyucu donanımın yerini tutmaz. Bakım sırasında işe uygun iş eldivenleri, iş gözlükleri ve diğer koruyucular kullanılmaya devam edilir.
EKED eğitimi kimlere verilir?
Kilitlemeyi yapan yetkili çalışanlara uygulamalı eğitim verilir. Makineyi kullanan operatörler ve alanda bulunan diğer çalışanlar bilgilendirme düzeyinde eğitilir. Prosedür veya makine değiştiğinde eğitim yenilenir.
Küçük bir işletme hangi ürünlerle başlamalı?
Başlangıç için bakım yapan her kişiye bir güvenlik kilidi ve etiket, pano sigortaları için sigorta kilitleri, hat vanaları için vana kilitleri ve ortak işler için bir çoklayıcı yeterlidir. Ekipmanı düzenli tutmak için bir çanta veya istasyon eklenir.